ผู้ใหญ่ชาวปากีสถานที่ใช้สื่อทุกวัน มีเพียง 41% ที่ชี้ข่าวลำเอียงหรือชี้นำผิดได้ และการศึกษาคือปัจจัยที่สัมพันธ์ชัดที่สุด

ปากีสถานมีช่องโทรทัศน์เอกชนกว่า 100 ช่องและผู้ใช้โซเชียลมีเดียกว่า 87 ล้านคน แต่ข่าวบิดเบือนและการแบ่งขั้วทางการเมืองก็ขยายตัวตาม ขณะที่งานด้านการรู้เท่าทันสื่อที่ผ่านมามุ่งแต่เยาวชนและนักศึกษา · งานนี้ถามว่าผู้ใหญ่ทั่วประเทศรู้เท่าทันสื่อแค่ไหน และการศึกษา อายุ เพศ และการเข้าถึงเทคโนโลยีเกี่ยวข้องอย่างไร

วิธีผสมแบบเก็บเชิงปริมาณก่อนแล้วอธิบายด้วยเชิงคุณภาพ — สำรวจแบบพบหน้าผู้ใหญ่อายุ 18 ปีขึ้นไป 500 คนจากสี่แคว้นตามสัดส่วนประชากร (ปัญจาบ 200 · สินธ์ 125 · ไคเบอร์ปัคตูนควา 100 · บาโลจิสถาน 75) ซึ่งอาศัยในแคว้นนั้นอย่างน้อย 5 ปีและใช้สื่ออย่างน้อยวันละหนึ่งชั่วโมง ระหว่างมีนาคมถึงเมษายน 2568 · แบบสอบถาม 35 ข้อดัดแปลงจากดัชนีการรู้เท่าทันสื่อของยุโรป ทดลองกับผู้ใหญ่ 50 คนก่อน (α = 0.82) · กลุ่มตัวอย่างเป็นชาย 58% หญิง 42% อยู่ชนบท 52% จบมัธยมขึ้นไป 62% และใช้อินเทอร์เน็ตทุกวันเพียง 28% · แล้วสัมภาษณ์เชิงลึก 30 คนจากผู้ตอบชุดเดิม เมือง 15 ชนบท 15 ครอบคลุมทั้งกลุ่มคะแนนสูง กลาง และต่ำ ในพฤษภาคมถึงมิถุนายน 2568 เป็นภาษาอูรดู สินธี และปาชโต · ผู้หญิงในชนบทสัมภาษณ์โดยพนักงานเก็บข้อมูลที่เป็นผู้หญิง

• มีเพียง 41% ที่ชี้ข่าวลำเอียงหรือชี้นำผิดได้ถูกต้อง และผู้ตอบในเมืองได้คะแนนด้านนี้สูงกว่าชนบท 22%
• 18% เคยสร้างหรือแชร์เนื้อหาต้นฉบับของตัวเอง และมีเพียง 33% ที่เข้าใจการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวบนโซเชียลมีเดีย
• การศึกษาสัมพันธ์กับการรู้เท่าทันสื่อในทางบวกอย่างชัดเจน (r = 0.62, p < .01) · อายุสัมพันธ์กับทักษะดิจิทัลในทางลบ (r = −0.54, p < .05) คือคนอายุน้อยใช้เครื่องมือเก่งกว่า แต่ผู้เขียนระบุว่ามักขาดวิจารณญาณต่อเนื้อหา
• จากการสัมภาษณ์พบสามแก่นเรื่อง — ความไม่ไว้วางใจสถานีโทรทัศน์กระแสหลักเพราะเห็นว่าลำเอียงทางการเมืองและเร้าอารมณ์ จนหันไปฟังนักวิจารณ์บนยูทูบและกลุ่มวอตส์แอปแทน · ช่องว่างระหว่างรุ่น คนสูงวัยดูโทรทัศน์และฟังวิทยุโดยไม่ค่อยตั้งคำถาม ขณะที่คนรุ่นใหม่อยู่บนโซเชียลมีเดียทั้งวันแต่ประเมินความน่าเชื่อถือของเนื้อหาไม่เป็น · และในชนบทผู้หญิงหลายคนเข้าถึงสมาร์ตโฟนหรืออินเทอร์เน็ตได้ผ่านญาติผู้ชายเท่านั้น

สำหรับคนทำโครงการรู้เท่าทันสื่อ ข้อค้นพบชี้ว่าการใช้สื่อได้คล่องกับการประเมินสื่อได้ เป็นคนละทักษะ คนรุ่นใหม่ใช้เครื่องมือเก่งแต่ยังเชื่อสิ่งที่อ่าน และการเลิกไว้ใจโทรทัศน์ก็ไม่ได้แปลว่าตรวจสอบข้อมูลเป็น · ผู้เขียนเสนอให้ขยายการเรียนรู้ไปยังผู้ใหญ่ผ่านช่องทางนอกระบบ ที่ทำงาน และชุมชน ไม่ใช่แค่ในโรงเรียนและมหาวิทยาลัย · และโครงการที่จะไปถึงผู้หญิงในชนบทต้องออกแบบโดยรู้ว่าอุปกรณ์อาจอยู่ในมือคนอื่นในครอบครัว